Basit usul ile gerçek usul arasındaki fark nedir?

Basit usul ile gerçek usul, esnaf ve şahıs işletmelerinin kazancının nasıl hesaplanıp vergilendirileceğini belirleyen iki ayrı sistemdir. Temel fark kayıt ve KDV yükümlülüğündedir: basit usulde mükellef defter tutmaz ve KDV'den muaftır; gerçek usulde tüm gelir ve giderler deftere kaydedilir, mükellef KDV'ye tabidir ve düzenli beyanname verir.

Basit usulde, işletmenin gerçek gider ve gelir kayıtları tek tek tutulmaz; kazanç, hasılat ile giderler arasındaki farka dayalı basitleştirilmiş bir yöntemle belirlenir. Basit usul mükellefleri KDV'den muaftır, defter tutmaz, fatura yerine çoğu zaman perakende satış fişi kullanabilir ve vergi yükü genellikle gerçek usule göre daha düşüktür. Ancak bu usulden yararlanmak için işyeri büyüklüğü, yıllık hasılat ve iş türü gibi belirli şartların sağlanması gerekir.

Gerçek usulde ise işletme, tüm gelir ve giderlerini defter üzerinde (bilanço veya işletme hesabı esasına göre) ayrıntılı olarak kaydeder, KDV mükellefi olur, e-fatura/e-arşiv gibi elektronik belge düzenine tabi olabilir ve aylık/üç aylık beyannameler (KDV, muhtasar, geçici vergi) verir.

2026 itibarıyla önemli bir değişiklik yürürlüğe girmiştir: nüfusu 30 bini aşan ilçelerde faaliyet gösteren bazı meslek grupları (mahalle bakkalları, terzi, kuaför, berber, elektrik/su/doğalgaz işleri, lokanta-kafe, inşaat işleri, motorlu taşıt bakım-onarım, şehir içi yolcu taşımacılığı gibi) basit usulden çıkarılarak gerçek usule geçirilmiştir. Nüfusu 2.000'i geçmeyen mahallelerde faaliyet gösterenler için bazı istisnalar korunmuştur. Bu değişiklikler mesleğe ve bölgeye göre değiştiği için, kendi durumunuzu mali müşavirinizle netleştirmeniz önemlidir.